محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

28

مخزن الأدويه ( دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران ) ( فارسى )

اوائل روز طعام سرد و در زمستان اواسط آن و طعام كرم و در بهار و پايز طعام معتدل و در شبانه‌روزى دو مرتبه يا يك مرتبه و اكر بهر دو روز سه مرتبه خورده شود بهتر است بدين ترتيب كه روز اول اول روز و آخر روز و يا اول شب و روز دويم وسط روز و همچنين و بايد كه بسيار طول ندهد زمان اكل و او بسرعت تمام نيز نخورد بلكه خوب بخايد و بملايمت فرو برد و تداخل نكند يعني طعام جديد بر طعام غير منهضم سابق نخورد و ما دام كه ثقل در معده و سينه و جشاء يعنى آروغ طعام آيد طعام تناول نكند و بالجمله هر وقت كه خوب كرسنه شود و تشنه كردد بايد كه طعام بخورد و آب بياشامد و تعيين وقت بمرات آن اكثرى و براى متوسطين است و الا اطفال و جوانان محرور المزاج قوى الهضم و پيران و ضعيفان و بارد المزاجان را هريك بنوعى خاص مىباشد حكم واحد بر همه جارى نمىتوان نمود و نيز بايد كه چون طعام تناول نمايد هنوز قدرى ميل و رغبت بطعام و كرسنكى باقي باشد كه دست از طعام بكشد و ابتدا بطعام معتدل سبك كند و اقتصار بر يك نوع از طعام و يابد و نوع نمايد و بعد از ان چند قدم راه رود زيرا كه به اين نحو تدابير بدن اكثر صحيح و سالم و حواس نيكو و صافى مىباشد و از درهم و پرخورى بدن ثقيل و حواس كدر و بليد و انواع امراض و اعلال طارى مىكردد و اجتناب نمايد از خوردن نان كرم و اشاميدن آب مزد بلافاصله بالاى آن جهت آنكه احداث عفونت و بخار مىنمايد و از اجتماع طعام لطيف و شيرين و يا شيريني بالاى طعام كثيف مانند خربزه بالاى كوشت لطيف و كثيف و همچنين سريع الهضم صالح الكيموس بالاى بطي الهضم ردى الكيموس و يا شيريني و امثال اينها زيرا كه طبيعت غذاى لطيف شيرين سريع الهضم را به زودى استحاله مىدهد و هضم مىنمايد و باقي مىماند مخالف آنها و باعث كراني و مرض مىكردد و همچنين جمع ننمايد ميان دو طعام كه هر دو كرم و يا هر دو سرد بالفعل و يا بالقوة و يا هر دو لزج و يا هر دو نفاخ و يا هر دو قابض و يا هر دو غليظ و يا هر دو مرخي باشند و از خوردن سركه بعد از برنج و از ماست با ترب و ماهى و يا بعد از ترب و ماهي و از كوشت مرغ بر ماست و ماهي و يا بالعكس و از شير با كوشت مرغ و از شير با ماهي و از انار با هريسه و از انكور با كلهء كوسفند و از سركه با عدس و يا با ماش و از خربزه با عسل و مويز با عسل و خربزه با انبه و امثال اينها و از آب كرم بعد از طعام شور و از آب سرد بعد از ميوه خصوص ميوهء تر و حلو و طعام كرم و شيرين و بعد از خواب و جماع و حمام و هر حركت مفرط و مضعف و رياضت بسيار و در بين خواب و در خلاء معده يعني ناشتا و در حمام و مستحسن است جمع ميان اطعمه و ميوه‌هائى كه بعضي آنها اصلاح بعض ديكر نمايد مانند طعام شيرين با طعام ترش و چرب با شور و تيز و بعضي را كمان آن است كه جايز است جمع ميان هر نوع غذا كه باشد جهت آنكه البته آن هر دو يا متشابه‌اند يا متضاد اكر متشابه‌اند پس كويا كه يك نوع از طعام خورده شده اندك بيشتر و اكر متضاداند هريك دفع مضرت ديكرى مىنمايند و تعديل حاصل مىشود و كلى بودن اين امر نيز خود وهم و غلظ است چه مىتواند بود كه آن هر دو غذا متخالف يكديكر باشند و هيچ‌يك مصلح ديكرى نباشد و فسادى كه سرايت بديكرى نمايد و آن را نيز فاسد سازد و از جمع ايشان مضرت حادث كردد نه تعديل مانند آنكه عضو شخصي از آتش سوخته باشد بران برف و يخ كذارند البته متاذى و متضرر خواهد شد و مىتواند بود كه دو شئ متشابه باشند و هريك از ان هر دو مصلح ديكرى باشد مثلا يكي تلطيف غليظ و ديكرى تكثيف غليظ و يكي تقويت ديكرى نمايد و همچنين و نيز مىتواند بود كه دو شئ متشابه هم باشند و ضرر كنند به جهت كيفيتي كه عارض هر دو باشد و خاصيتي كه لازم اجتماع و تركيب است و بالجمله اين اصلي و قاعدهء كلي ندارد بلكه به عادت و قوت و ضعف و لطافت و كثافت مزاج برميكردد و اللّه اعلم * فصل * نهم [ در بيان احراق ادويه و تحميص و تشويه و قلي و تدبير غسل و احكام آنها و . . . ] در بيان احراق ادويه و تحميص و تشويه و قلي